Đôi khi cả văn phòng cùng nghe một tin vui. Một đồng nghiệp được thăng chức, một người được giao lead một project quan trọng, một người bạn báo vừa nhận vai trò mới, hoặc một người từng ngồi cạnh mình bỗng có vẻ đang đi nhanh hơn mình. Không khí bên ngoài có thể rất vui, nhưng phản ứng bên trong mỗi người không phải lúc nào cũng đơn giản. Mình có thể mừng cho họ, đồng thời vẫn thấy một chút nhói rất riêng.
Mình nghĩ cảm giác nhói đó là con người. Nó không tự động biến mình thành người xấu hay hẹp hòi. So sánh thường xuất hiện khi điều gì đó thật sự quan trọng với mình. Nếu mình không quan tâm đến tăng trưởng, ghi nhận, thu nhập hoặc một công việc có ý nghĩa, thành tựu của người khác sẽ trôi qua như một bản tin thời tiết. Câu hỏi không phải là cảm giác đó có xuất hiện không. Câu hỏi là sau khi nó xuất hiện, mình làm gì với nó.
Tư liệu nói rằng người bản lĩnh không sợ người khác giỏi hơn mình. Mình muốn diễn đạt mềm hơn một chút: một người trưởng thành vẫn có thể thấy áp lực khi ở cạnh người rất giỏi, nhưng họ không để áp lực đó biến thành sự khó chịu. Họ hiểu ánh sáng của người khác không phải phần bị trừ khỏi mình. Trong công việc, điều này càng quan trọng, vì những việc có ý nghĩa thường không được xây một mình. Một đồng đội mạnh hơn có thể làm căn phòng khó hơn, nhưng cũng làm căn phòng đáng học hơn.
Cách so sánh hẹp nhìn thành công như một cái đĩa có phần rất giới hạn. Nếu một đồng nghiệp được khen, chắc phần khen còn lại cho mình ít đi. Nếu một người bạn kiếm được nhiều hơn, tiến độ của mình trông nhỏ lại. Nếu ai đó trẻ hơn lên quản lý, timeline của mình bỗng trở nên sai. Tâm thế này âm thầm biến công sở thành bảng điểm. Dù không ai nói câu gì nặng, các mối quan hệ vẫn căng vì mỗi tin cập nhật đều giống bằng chứng trong một phiên tòa riêng.
Một cách nhìn rộng hơn đặt câu hỏi khác. Người này đã luyện điều gì mà mình đang né? Họ đã xây mối quan hệ nào một cách kiên nhẫn? Họ đã chấp nhận rủi ro nào sớm hơn? Họ đang cho mình thấy tiêu chuẩn nào? Một đồng nghiệp được thăng chức có thể nhắc mình rằng năng lực kỹ thuật chưa chắc đủ cho level tiếp theo; có thể communication, ownership hoặc niềm tin từ stakeholder quan trọng hơn mình muốn thừa nhận. Một project thành công của bạn bè có thể cho thấy sự đều đặn sáu tháng thắng sự hăng hái hai tuần. Nếu mình đủ mở để quan sát con đường, thành công của người khác trở thành thông tin, không phải vết thương.
Mình từng thấy những ví dụ nhỏ trong văn phòng. Trong một team, có một bạn engineer khá trầm trở thành người ai cũng tin khi cần review những phần khó, không phải vì bạn ấy nói to nhất, mà vì comment luôn rõ, công bằng và thực tế. Một engineer khác có thể thu nhỏ chuyện đó thành lời xì xào: bạn ấy được ưu ái, bạn ấy may, bạn ấy thân với manager. Hoặc có thể đọc tình huống trung thực hơn: có lẽ niềm tin được xây bằng nhiều tháng phán đoán đáng tin. Cách đọc thứ hai khó chịu hơn cho cái tôi, nhưng hữu ích hơn cho tăng trưởng.
Chúc mừng ai đó một cách chân thành không chỉ là phép lịch sự. Nó là cách giữ cho lòng mình không bị chật. Một lời chúc mừng sạch nói rằng: thành quả của bạn là thật, và tôi không cần làm nó nhỏ đi trong đầu mình để tự bảo vệ. Điều đó không có nghĩa là mình dập tắt tham vọng. Nó chỉ có nghĩa là mình giữ tham vọng cho sạch. Sau khi chúc mừng, mình vẫn có thể xin feedback, chỉnh lại kế hoạch, làm sắc kỹ năng và chọn môi trường có người giỏi hơn để mình không ngủ quên.
Ở đây cũng có một bài học leadership. Người tự tin thật hiếm khi bị đe dọa bởi người đồng hành giỏi. Họ muốn người có năng lực ở gần, vì một mục tiêu nghiêm túc cần nhiều hơn một người giỏi. Một manager thấy mình nhỏ đi khi team có người xuất sắc sẽ dần tuyển người yếu hơn, làm im những tiếng nói sắc hơn và nhầm kiểm soát với lãnh đạo. Một manager có tầm nhìn rộng hơn có thể nói: nếu người này vượt mình ở một mảng, team mạnh hơn. Việc của mình không phải là cao nhất trong mọi căn phòng. Việc của mình là làm căn phòng đó đáng để bước vào.
Dĩ nhiên, cũng không nên lãng mạn hóa mọi thành công mình nhìn thấy. Mạng xã hội và cả câu chuyện văn phòng đều giấu nhiều bối cảnh: thời điểm, sự hỗ trợ, đánh đổi, điều kiện gia đình, sức khỏe và những hoàn cảnh thuận lợi rất đời thường. Học từ một người không có nghĩa là sao chép cả đời sống của họ. Nó chỉ có nghĩa là lấy điều hữu ích và đối chiếu với mùa sống của mình một cách trung thực.
Ghi chép mình muốn giữ lại là thế này: khi một người bên cạnh thành công, thực hành đầu tiên không phải là vội phán xét bản thân. Thực hành thứ hai cũng không phải là làm nhỏ thành quả của họ để mình thấy an toàn hơn. Có lẽ cách tốt hơn lặng lẽ hơn nhiều: chúc mừng cho sạch, quan sát điều có thể học, rồi quay lại phần việc của mình với một chút rõ ràng hơn. Lòng rộng không bảo đảm thành công, nhưng nó giữ con đường đủ mở để thành công có thể được chia sẻ, được học hỏi và được xây dần.