“Chương trình phải được viết cho con người đọc, và chỉ tình cờ là để máy thực thi.”
— Harold Abelson, Structure and Interpretation of Computer Programs
Suốt nhiều thập kỷ, câu này là chân lý — kiểu câu bạn gật gù tán thưởng, nhắc lại trong các buổi code review, và xây cả sự nghiệp trên đó. Đọc lại hôm nay thấy buồn cười thật sự. AI coding agent giờ viết lẫn đọc phần lớn code, còn kỹ sư ngày càng điều phối bằng tiếng Anh thay vì bằng cú pháp. Vậy câu hỏi hiển nhiên: rốt cuộc code còn đang “chạy trên” ai nữa? Máy đang viết cho máy. Con người trong vòng lặp đã lặng lẽ lùi khỏi việc đọc từng dòng, tiến về một việc khác — viết ý định thật rõ bằng ngôn ngữ tự nhiên và tin agent sẽ hiện thực hóa nó.
Vậy mà tôi nghĩ câu của Abelson vẫn đúng, chỉ là không theo cách ông từng ngụ ý. Thứ con người giờ viết cho con người đọc không còn là bản thân code nữa; đó là prompt, là spec, là quyết định kiến trúc đóng khung toàn bộ nỗ lực. Đó mới là những thứ một đồng đội mở ra để hiểu bạn đã nghĩ gì — những thứ vẫn phải đọc được sau sáu tháng nữa. Trọng tâm của “dễ đọc với con người” không biến mất. Nó dịch lên một tầng, từ phần hiện thực sang phần ý định. (Một chuyển dịch tôi nghiền ngẫm đầu tiên từ suy nghĩ của một người bạn.)