Vài người bạn từng hỏi mình đọc sách kiểu gì, và mình nhận ra mình cứ lúng túng trả lời cùng một câu na ná nhau. Nên mình viết hẳn quy trình ấy ra đây, một lần cho tử tế.
Trong một thời gian dài, quan hệ giữa mình và việc đọc phức tạp hơn mức mình muốn thừa nhận. Mình “đọc xong” một cuốn sách, thấy thật sự rung động, rồi ai đó lịch sự hỏi: thế nó nói về cái gì? — và mình ấp úng “nó kiểu như thế này, thế kia… mình hứa là nó hay hơn những gì mình vừa kể.” Cái ngượng nho nhỏ ấy, lặp lại đủ nhiều lần, khiến mình muốn chủ đích hơn: lấy được nhiều thấu hiểu và lưu giữ hơn từ cùng chừng ấy giờ đọc.
Nhìn lại, nỗi chật vật có ba hình dạng quen thuộc. Mình đoán chúng không chỉ vận vào mỗi mình mình.
Đọc xong một thời gian chỉ còn nhớ mang máng
Điều bất ngờ dịu dàng là: chuyện này vốn chẳng có gì sai. Thứ bạn chủ động kể lại được chỉ là lớp kiến thức tường minh của cuốn sách — và nó chưa bao giờ là thứ duy nhất bạn mang về. Một phần lớn những gì cuốn sách trao cho bạn lắng xuống ở dạng không lời: một cách nhìn đời, một cảm giác, một khuôn mẫu sẽ lặng lẽ khớp vào một tình huống thật nhiều năm sau. Cuốn sách đã thay đổi bạn ngay cả khi bạn không đọc thuộc được nó. Mình thôi coi trí nhớ mờ nhòe là bằng chứng của một lần đọc phí hoài.
Cảm giác tội lỗi với cuốn sách đọc dở
Ở khoản này thì bạn có trọn sự đồng cảm của mình. Cái cảm giác day dứt khi bỏ ngang một cuốn sách — vì nó hóa nhàm, vì nó khó, hay đơn giản vì sự tò mò của bạn đã dọn nhà sang cuốn khác — đến từ bản năng completionism mà ai cũng mang. Nhưng nó đứng trên một ý niệm rất mơ hồ về thế nào là “đọc xong”. Điều gì phân biệt một lần đọc kỹ lưỡng, có phân tích, với một lượt lướt vô thức từ bìa tới bìa?
Ngồi lại với câu hỏi đó thay đổi hẳn cách mình cầm một cuốn sách. Kệ sách của mình thành một tsundoku — một bộ sưu tập thường trực thay vì một hàng đợi công việc — và mình đọc xuyên qua nhiều cuốn theo chủ đề thay vì lần lượt từng cuốn, theo tinh thần syntopical reading. Khi mình quyết định “nhận nuôi” một cuốn sách sau lượt đọc khảo sát đầu tiên, nó sẽ ở lại với mình vô thời hạn. Mình không áy náy khi gác nó sang một mùa khác. Mình còn thấy thích khi biết một phần của nó vẫn chưa được khám phá, đang đợi. Có một niềm vui rất riêng khi quay lại một đoạn của cuốn sách không-bao-giờ-đọc-hết nhiều năm sau, lúc này đã mang theo trải nghiệm thật khiến đoạn ấy thấm.
Nỗi ngại đọc lại thứ mình nhớ nửa vời
Vấn đề này khiến mình tò mò nhất, vì khác hai cái trên, nó không sửa được bằng cách gạt một công tắc tư duy — nó là vấn đề kỹ thuật. Cái khổ nằm trong một tình huống tiến thoái lưỡng nan nho nhỏ: bạn nhớ mang máng là đã đọc đoạn này rồi, nhưng nhớ mang máng tới mức thấy cần đọc lại. Nhân chuyện đó lên với nhiều cuốn đọc song song là chi phí thành ra đáng kể.
Vậy nên mình dựng một đường ống nhỏ. Mình highlight trong lúc đọc trên Kindle; highlight đồng bộ sang Readwise; từ đó chảy vào hệ ghi chú của mình, nơi mình tóm tắt dần và để spaced repetition tự đem chúng ra ôn. Mỗi bước là một lớp lọc tự nhiên — không phải thứ gì cũng sống sót qua cả hành trình, và đó chính là chủ đích. Còn lại là một thư viện tra cứu được gồm những đoạn chính mình thấy đáng giữ, xuất hiện đúng lúc mình cần thay vì bắt mình đọc lại lúc không cần.
Tất cả những điều này không làm mình đọc nhanh hơn. Nó chỉ khiến việc đọc giống như đang chăm một thứ gì đó tích lũy dần — mà với mình, đó mới chính là vấn đề cần giải từ đầu.