Nắng Nha Trang lên khá nhanh vào buổi sáng hôm đó. Giày bắt đầu bám đất, balo nặng dần trên vai, phía trước là một hàng áo xanh nhạt đang nối nhau đi vào con dốc đầu tiên. Nhìn lại ảnh thì thấy ai cũng tươi, nhưng ở ngay khoảnh khắc ấy mình không hẳn tự tin như vậy. Trong đầu mình chỉ có một câu rất thật: liệu mình có theo nổi hết cung này không?
Câu hỏi đó không chỉ xuất hiện trên núi. Trong công việc cũng vậy, trước một dự án lớn hơn sức mình từng làm, một vai trò mới, một cuộc trao đổi khó, mình cũng từng có lúc tự hạ thấp khả năng của bản thân trước khi thật sự bắt đầu. Hoàng Ngưu Sơn làm mình nhớ lại một điều đơn giản: có những giới hạn chỉ nới ra khi mình chịu bước vào thử thách, đi từng đoạn, mệt thì chỉnh nhịp, rồi tiếp tục.
Đây là chuyến trek của team Zalo, nên ngay từ đầu cung đường đã không còn là chuyện riêng của một người. Có áo cùng màu, mũ tai bèo, balo gắn số, những tiếng gọi nhau chờ một chút, và vài cái ngoái lại rất nhanh để chắc người phía sau vẫn ổn. Đi một mình, mình dễ biến ngọn núi thành cuộc đối thoại riêng với nỗi nghi ngờ. Đi cùng một team, mình học thêm một điều khác: muốn tới đích thì không chỉ cần ý chí, mà còn cần nhịp đi đủ bền để nhiều người cùng giữ được.
Cách Znews kể về chuyến đi nhắc lại một chi tiết rất đáng nhớ: hơn 150 người của Zalo cùng chinh phục Hoàng Ngưu Sơn, nơi được gọi là "nóc nhà" Nha Trang. Con số ấy không làm ký ức của mình trở nên ồn ào hơn. Nó làm ký ức có thêm hơi người. Trong một đoàn rất đông vẫn có rất nhiều câu chuyện nhỏ: người lần đầu đi trek, người tự nghi ngờ đầu gối của mình, người im lặng giữ sức, người vẫn cười dù áo đã ướt mồ hôi.
Cung đường dài khoảng 15 km cho hai chiều, đi qua 5 trạm dừng trước khi chạm cột mốc 972 m. Nghe lại những chi tiết đó, mình càng thấy ngày hôm ấy không chỉ là một buổi "hứng lên thì leo". Nó là một hành trình được chuẩn bị bằng nước, đồ ăn, thuốc men, người giữ trạm, và những khoảng nghỉ đúng lúc. Ý chí rất quan trọng, nhưng ý chí đi xa hơn khi có một hệ thống tốt nâng phía sau.
Không cần thắng con dốc ngay từ đầu
Trước chuyến đi, mình nhớ mãi hai câu anh trai từng nói. Một câu là đừng tự đặt trần cho bản thân quá sớm. Câu còn lại nghe bình thường hơn: ai cũng từng có ngày đầu tiên đi học. Lúc đứng trước dốc, mình mới thấy câu thứ hai hữu dụng đến lạ. Lần đầu nào cũng có chút vụng về. Lần đầu leo một cung dài. Lần đầu nhận một dự án khó. Lần đầu dẫn một buổi họp căng. Lần đầu bước vào một vai trò mà mình chưa chắc đã đủ giỏi.
Nếu cứ đợi tới khi hết sợ mới bắt đầu, có lẽ mình sẽ bỏ lỡ rất nhiều thứ. Hôm đó mình không hết nghi ngờ ngay. Mình chỉ chọn đi chậm hơn một chút, uống nước đều hơn một chút, nhìn đoạn đường gần trước mặt thay vì nghĩ quá xa về đỉnh. Có những giới hạn không cần bị phá vỡ bằng một khoảnh khắc thật kịch tính. Chúng được nới ra bằng những bước nhỏ nhưng có mặt đầy đủ.
Giữ nhịp để đi tới đích
Ở giữa núi, tốc độ bỗng bớt quan trọng. Hơi thở quan trọng hơn. Nước quan trọng hơn. Biết dừng đúng lúc mà không xem đó là thất bại cũng quan trọng hơn. Có đoạn mình muốn đi nhanh hơn để tự chứng minh rằng mình vẫn ổn. Nhưng con dốc rất công bằng: tiêu quá nhiều sức ở đoạn này, đoạn sau sẽ đòi lại.
Bài học đó rất giống công việc. Có những giai đoạn team phải xử lý một bug dai dẳng, hoàn tất một release nhiều ràng buộc, hoặc refactor một phần codebase đã lâu không ai muốn chạm vào. Nếu chỉ lao thật nhanh để có cảm giác đang mạnh mẽ, mình dễ bỏ qua tín hiệu mệt, bỏ qua chi tiết nhỏ, hoặc khiến người khác phải chạy theo nhịp không bền. Đi tới đích không phải lúc nào cũng là người nhanh nhất. Nhiều khi là người biết giữ sức, biết hỏi đúng lúc, biết chia nhỏ đoạn khó, và vẫn quay lại hoàn thành việc mình đã nhận.
Một nhịp tốt của cả nhóm không phải là nhịp nhanh nhất. Nó là nhịp mà cả hàng còn giữ được, không bỏ ai lại phía sau và cũng không vắt kiệt ai. Có người chậm lại thì mình chậm theo. Có người im lặng thì mình đưa nước trước khi họ kịp xin. Sức bền, trong một chuyến đi như vậy, cũng là một kỹ năng làm việc với người khác: không bất cẩn với chính mình, và không bất cẩn với người đang đi gần mình. Mình nghĩ tới điều đó khi nhớ lại bài phỏng vấn anh Lê Hồng Minh trên VnExpress, nơi hình ảnh leo núi được dùng để nói về chuyện dám thử, thử giới hạn và bền bỉ. Phần mình giữ lại là một cách hiểu rất thực tế: thử, học, giữ ranh giới an toàn, mệt thì ngồi xuống một chút, rồi tiếp tục.
Khi tầm nhìn mở ra
Có một đoạn trên đường, tầm nhìn bất ngờ mở rộng. Mặt nước phía xa chỉ còn là một vệt sáng mảnh, thành phố nhỏ lại, sườn này nối sang sườn khác. Đoạn dốc vừa làm mình thở gấp, khi nhìn từ xa, hóa ra chỉ là một đường nhỏ trên núi. Cảnh đó không giải quyết hộ mình điều gì, nhưng nó đổi kích thước của vấn đề. Một chuyện lúc mới vào dốc còn thấy quá lớn, lên đến đó bỗng trở thành một phần trong bức tranh rộng hơn.
Có lẽ vì vậy mà những chuyến đi ngoài trời giúp mình quay lại công việc tốt hơn. Công việc thường có deadline, quyết định, cuộc họp, production issue, và nhiều áp lực nhỏ không phải lúc nào cũng phát ra tiếng. Cung đường thì đòi ít thứ hơn, nhưng đòi rất thật: thở đều, nhìn đường, giữ nhịp, tôn trọng người đi cùng, và không biến mọi thứ đẹp đẽ thành một task phải xử lý cho xong. Nó không phải là trốn việc. Nó là một cách làm mới lại bên trong, để khi quay về mình có thêm năng lượng và sự bình tĩnh.
972 mét
Cột mốc trên đỉnh ghi Hoàng Ngưu Sơn, 972 m, có một ngôi sao đỏ đã bạc màu và dòng chữ cũ "Blue Eye, 2018". Nó là một cái mốc nhỏ trên một tảng đá lớn, vậy mà cả một hàng người mệt nhoài đã dành nguyên buổi sáng để đi về đúng điểm đó.
Cột mốc cho cả ngày một điểm nhìn thấy được. Nhưng nếu chỉ nhìn vào cột mốc, mình sẽ bỏ lỡ phần tích lũy âm thầm phía sau: chuẩn bị từ sớm, những bước đầu chưa thoải mái, vài lần thở dốc, những trạm nghỉ, sự kiên nhẫn của cả đoàn, và quyết định không bỏ cuộc ở những đoạn nắng nhất. Rất nhiều tiến bộ trong công việc cũng được dựng lên như vậy. Nhìn từ ngoài thì có vẻ là một lần hoàn thành đẹp. Nhìn từ bên trong, nó là rất nhiều ngày tự sửa mình từng chút.
Trong phần mềm, đỉnh núi có thể là một lần release trơn tru, một migration chạy xong mà dữ liệu vẫn ổn, một production fix được xử lý bình tĩnh, hoặc một vai trò mới mình từng nghĩ là quá rộng. Nhưng những khoảnh khắc đó hiếm khi tự nhiên xuất hiện. Chúng được chuẩn bị từ những việc nhỏ hơn: một pull request viết rõ hơn, một lần review code tử tế hơn, một buổi incident review không đổ lỗi, một quyết định học kỹ phần mình còn yếu trước khi nó trở thành điểm nghẽn. Khi gặp khó, điều giúp mình đi tiếp không phải là giả vờ mọi thứ dễ. Nó là nhớ rằng đỉnh núi nào cũng được tạo nên từ những bước rất cụ thể.
Xuống núi để leo ngọn núi mới
Đi xuống không phải là phần phụ sau khi đã chạm đỉnh. Nó vẫn là một nửa rất quan trọng của hành trình. Nhiều người xuống núi vào khoảng giữa trưa tới đầu giờ chiều, khi Nha Trang gần 40 độ và chân đã bắt đầu mỏi thật sự. Đường xuống làm mình tỉnh hơn với cơ thể: vui vì đã tới đích, nhưng vẫn phải nhìn từng bước, giữ sức, và không chủ quan chỉ vì phần khó nhất tưởng như đã qua.
Mình thích bài học này vì nó áp dụng vào công việc rất rõ. Sau một dự án thành công, mình không thể đứng mãi trên cảm giác chiến thắng. Muốn đi tới nấc thang tiếp theo, việc đầu tiên là phải "xuống núi" của nấc hiện tại: nhìn lại điều gì làm chưa tốt, thói quen nào cần gạn bớt, kỹ năng nào còn hổng, cách phối hợp nào cần chỉnh, phần nào trong codebase cần được dọn sạch hơn. Nếu chỉ ôm cảm giác đã chinh phục, mình dễ đem cả mệt mỏi và điểm yếu cũ sang thử thách mới.
Ví dụ, một team vừa hoàn tất một release khó có thể rất vui, và nên vui. Nhưng sau đó vẫn cần nhìn lại những chỗ chưa ổn: requirement đổi quá muộn, test case thiếu, monitoring chưa đủ, communication chưa đều. Đó không phải là làm giảm niềm vui. Đó là cách giữ niềm vui đủ lâu để lần sau team đi xa hơn. Xuống núi không phải lùi lại. Xuống núi là thu dọn, hồi phục, học bài học cần học, rồi chuẩn bị đôi chân cho ngọn núi mới.
Đi tiếp với năng lượng mới
Điều mình mang xuống từ Hoàng Ngưu Sơn không phải là cảm giác mình đã thắng một ngọn núi. Nó là cảm giác mình đã vượt qua một giới hạn rất người của bản thân: giới hạn của sự nghi ngờ quá sớm, của thói quen nhìn đoạn khó rồi tự thu mình lại. Ngọn núi không nhỏ đi. Mình chỉ hiểu rõ hơn rằng mình có thể đi được nhiều hơn nếu biết chuẩn bị, biết giữ nhịp, biết nhận hỗ trợ, và biết không bỏ cuộc khi đoạn đường chưa dễ.
Điều còn lại sau chuyến đi: chinh phục một đỉnh núi không kết thúc ở tấm hình trên cao. Nó tiếp tục trong cách mình quay về làm việc: gặp khó thì bình tĩnh chia nhỏ, mệt thì chỉnh nhịp, sai thì sửa, xong một chặng thì xuống núi để nhìn lại mình tử tế hơn. Rồi khi ngọn núi mới xuất hiện, mình bước vào nó với nhiều năng lượng hơn, nhiều khiêm tốn hơn, và nhiều niềm tin hơn vào những bước nhỏ của chính mình.
Nếu câu chuyện này làm bạn nhớ tới một cung đường, một dự án, hoặc một giai đoạn mà bạn từng nghĩ mình không vượt qua nổi nhưng rồi vẫn đi tới đích, mình rất muốn nghe phiên bản của bạn. Có những cuộc trò chuyện rất vui bắt đầu từ việc cùng nhìn lại: hóa ra tụi mình đã đi xa hơn mình tưởng.